Werken met aandacht: hoe doe je dat ?

Deze heldere titel staat voor het heldere verhaal dat de heldere Annelies van Heyst hield binnen Dichterbij, waar ik van mocht genieten op uitnodiging van Bernadette en Ton Baaijens van het mooie De Hagert in Wijchen, waar we met DeLimes Zuid vorig jaar dec. waren. Mijn dank aan hen is groot. Het was en is een helder en krachtig verhaal wat Annelies heeft en leeft ook; ze geeft consequent en consistent aandachtige aandacht aan de mensen in de zaal. Nadat ik bij Eindhoven in Dialoog beleefd had hoe aandacht werkt, was het boeiend om er o.l.v. van Annelies verder over te peinzen.

Haar 2 boeken die ze noemt: Menslievende zorg en Iemand zien staan. De titels geven goed aan waar ze voor staat, voor pleit, van droomt. Kern van de zorg lijkt tegenwoordig te zijn dat de zorg als proces goed gemanaged moet worden. Het ultieme criterium moet echter zijn dat de ‘client’ (woord is eigenlijk van het marktparadigma, een beter algemeen woord lijken we niet te hebben) beleeft: ze zien me staan, ik ben geen nummer ! En de professional ook. Ze gaat nadrukkelijk niet voor de marktopvatting van de zorg: het gaat er om dat je de client én de professional ziet staan!

Ze schetst de context: 3 spanningsvelden:
– de grootschaligheid van de zorginstellingen
– de interactie tussen de zorgontvanger en de zorggever
– hoe waarborgt de instelling de zorgzame interactie.

In navolging van Fred Lee’s ‘Moments of truth’ schetst ze:
– positieve waarheidsmomenten
– negatieve waarheidsmomenten.
Haar hypothese is dat ze te maken hebben met aandachtsmomenten.

Vervolgens gaat Annelies in op:

1. Wat is aandacht
Het is iets van jou en naar de ander toe:
– doorvoeld verstand
– meditatie-achtig
– bedachtzaam
– stil staan
– richten en scherp stellen, als een lens van een camera
– openheid voor de ander, leeg worden
– bij de ander zijn, ik loslaten
– de ander ontvangt

2. Hoe werkt het
Aandacht (op een verstandige manier betrokken zijn op de ander) werkt als vorm van
erkenning: ik mag er zijn, ik doe er toe, in de oren & ogen van de ander. Annelies wijst op proefschrift van Madeleine Weterings-Timmermann: Relationele afstemming, over hoe dat bij dementerende bejaarden tot spectaculaire resultaten leidt 
– troost en heling,
– rust en warmte.

3. Wat vraagt aandacht
Aandacht vraagt:
– ontvankelijkheid
– afzien van zelf centraal
– tempo & ritme (controle) uit handen
– verschil tussen de ander en jezelf dragen en overeind houden.
Soms is er sprake van wat Annelies noemt ‘valse gelijkheid”, de feitelijke afhankelijkheid kan dan niet verschijnen ! Haar Oratie van binnenkort gaat heten: ‘Ontferming’ voor dummies !

4. Wat veronderstelt het
Het veronderstelt een zorgcultuur van betrokkenheid. In instellingen voor mensen met een verstandelijke beperking is dat meestal minder een punt dan bijvoorbeeld in algemene ziekenhuizen.

5. Hoe organiseer je aandacht 
Hier maakt Annelies het mooie onderscheid tussen het afhankelijk van je zorgvisie (op alle niveaus) organiseren van
– hetzij activiteiten (Angelsaksisch ?)
– hetzij interactie (Rijnlands ?).
Het laatste noemt ze : ‘relationele infrastructuren’ herstellen en behoeden.
Je kunt mensen tot elkaar ordenen, waardoor relaties kunnen ontstaan en waardoor aandacht kan onstaan.
Ter illustratie van het eerste citeert ze haar vader:
“Ze zijn de hele dag met je bezig, maar geen mens kijkt naar je om”.

Tot slot vraagt ze aandacht voor haar collega Andries Baart, de man van de presentie-theorie.

Annelies benadrukt in de discussie na de pauze hoe belangrijk het werk van de aanwezigen is: jullie werk heeft morele kwaliteit, jullie zorgen voor sociale samenhang, etc.. Beroepstrots is op zijn plaats !

En ik vind het mooi dat ze de link legt naar Aristoteles, die ook geloofde in de functie van de voorbeeldgever, het rolmodel, die ook geloofde in groeien naar het voorbeeld. Het is wat we ook kennen van het oorspronkelijk middeleeuwse gilde: het meester-gezel-leerling idee ! 

Naar mijn idee hebben Annelies d’r ideeen en benaderingen een zeer brede toepasbaarheid, helpen ze universeel om mensen te laten groeien, zich te laten uiten, zich te ontwikkelen. Ook leidinggevers waar ook ter wereld kunnen er m.i. hun voordeel mee doen ! Ik vind ze van onschatbare waarde.

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *