Angelsaksen versus Rijnlanders: 3-de, herziene en vermeerderde druk: 2010

Dit boek van Jaap Jan Brouwer en Piet Moerman is door hen dit jaar opnieuw uitgebracht: herzien en vermeerderd. Kern is hetzelfde gebleven: een interessante verheldering van de Angelsaksische en Rijnlandse ziens- en zijnswijze. Er is een hoofdstuk vooraf aan toegevoegd en ook een aan het einde, een zgn. Post Scriptum. Ook is de volgorde van de hoofdstukken veranderd. Een en ander maakt het boek nog interessanter.

Kern van het boek is beschreven bij het uitkomen van de 1-ste druk (Overzicht / Samenvatting en Recensies zijn op www.managementboek.nl niet aangepast !), is op zich bijzonder en uniek.
De Rijnlandse en de Anglo-Amerikaanse organisatie worden beschreven met behulp van de metafoor van het Duitse versus het Amerikaanse leger.
Basis van het moderne organiseren is niet het A-A management concept maar de Duitse theorie en praktijk, waarbij als waterscheiding wordt opgevoerd: 1919. Dan wordt in Duitsland wetgeving van kracht, die er voor zorgt dat leerplicht wordt uitgebreid met 3 jaar, waarbinnen opleiding ook een stage bij een bedrijf inhoudt, een rechtstreekse voortzetting van het Gilde systeem .
Binnen het A-A concept doken de afgelopen jaren ideeën op die al eerder in Duitsland en binnen het Duitse leger in theorie waren uitgewerkt en in de praktijk waren getoetst. Te denken valt aan de Deming cirkels, de lerende organisatie, zelfsturende teams, situationeel leidinggeven, de missie georiënteerdheid, etc..

Het geheel wordt nu voorafgegaan door een hoofdstuk over De wereld waarin we leven. Daarin onderscheiden de schrijvers 3 niveaus of domeinen, te weten het micro-, meso- en macroniveau.
– Het binnenste domein in hun schillenmodel noemen ze markt in de meest brede zin van het woord, met individuele organisaties, bedrijven en individuen.
– Het tweede niveau in het raamwerk is het institutionele domein, gaat over de formele ‘rules of the game’ en over de ’play of the game’ .
– Het macroniveau is het socio-culturele domein, met  normen en maatschappelijke waarden, tradities en gebruiken.
Focus in het A-A denken is op het eerste en het tweede niveaus. Het Rijnlandse/Europese denken onderkent ook (het belang van) het derde niveau!  

Schrijvers formuleren in hun socio-culturele domein als waarden en normen die ons binnen Europa binden: het streven naar gemeenschappelijkheid en collectiviteit, duurzaamheid en rentmeesterschap (lijken recent, zijn al lange tijd centraal in onze maatschappij, stellen ze), sociale cohesie, streven naar een ‘better world’, samenleven en samenwerken, delen van revenuen.
In hun korte beschrijving van het institutionele domein in het Europese denken staat bijv. overleg met alle stakeholders bij het tot stand komen van formele en informele wet- en regelgeving. ‘Shareholdervalue’ en ‘stakeholdervalue’ en duurzame waarde creatie komen hier ook aan de orde, die mijns inziens net zo goed bij het socio-culturele domein zouden kunnen staan. Op zijn minst had overlap tussen domeinen kunnen worden aangestipt.

Het meest interessant vind ik het Post Scriptum, een poging om iets te zeggen over de economische crisis. 2 lijnen lopen daar vruchtbaar door elkaar heen:
– de financieel/economische lijn, m.n. de discussie binnen de economische wetenschap in een liberaal perspectief (binnen het Mont Pèlerin Gezelschap, volgens Philip Plickert): er is behalve neoliberalisme (van Von Hayek, Popper en Friedmann en van Thatcher en Reagan) ook ordoliberalisme (van Röpke en Eucken en van Erhard van het ‘Wirtschaftswunder’). Jammer dat zoveel liberalen daar totaal geen idee, laat staan begrip van lijken te hebben. Het andere punt is de gegroeide focus op het modelmatige, het kwantitatieve, de moeilijk sommen maken voor de hedgefunds;
– de maatschappelijk/sociologische lijn van Kant, via Weber naar Dahrendorf en Helmut Schmidt, over vrijheid, grenzen, orde, ethiek, verantwoordelijkheid, gemeenschapszin, elites, etc..

In de geest van Weber gaat het dan over
– het slechte verband tussen acties en hun betekenis,
– de rol van het zakendoen en de ethiek van verantwoordelijkheid,
uitmondend in de vraag: welke individuele en collectieve rol behoort het zaken doen te spelen in de sociale betrekkingen op lokaal, nationaal en globaal niveau.
Dahrendorf heeft het over
– zelfbepaling en zelfbeperking,
– het dilemma van vrijheid en (on)gelijkheid
– 2 grenzen ter oplossing van het dilemma: sociale uitsluiting en gepersonaliseerde macht op grond van rijkdom.
Beginnend met Helmut Schmidt komt de rol van de elites aan de orde. Zij hebben hun verantwoordelijkheid ingeruild voor geld, status, macht en aanzien. De modale burger is hierdoor aangestoken en kiest voor zijn economisch welbevinden, heeft geen boodschap meer aan maatschappelijke coherentie, gaat zich onmachtig voelen op diverse maatschappelijke gebieden.  
De hoofdconclusie van dit stuk is voor de schrijvers zo:
In plaats van te durven denken (a la Kant: ‘sapere aude’) hebben velen in alle geledingen hun denken uitbesteed aan MBA-achtige structuren en personen. Hun command- en control mentaliteit heeft de samenleving verziekt en verzwakt.

Het probleem van het Duitse Wirtschaftswunder is zijn snelle aftakeling, volgens de schrijvers door 2 krachten, nl. de opkomende sociaaldemocratie (met zijn doorgeslagen verzorgingsstaat, waardoor mensen afhankelijk /passief/klant worden ?) en de verlokkingen van het A-A model.

Het interessante is wel weer dat Angela Merkel de slagzin voert ‘Mass und Mitte’, de menselijk maat en balans.

Het boek mondt uit in een pleidooi om breder te kijken naar de crisis van nu (naar het voorbeeld van het denken voorafgaand aan en tijdens het ‘Wirtschaftswunder’), het huis op orde te brengen. Daarbij gaat het om 4 elementen:
– het Cultuurhistorisch referentiekader
– Sociaal-politieke transparantie
– Maatschappelijk draagvlak
– Techno-economische potentie.
Uitdaging aan de schrijvers is om bij een volgende druk van het boek in het afsluitende hoofdstuk bij het huis op orde het verband te leggen met het eerdere (macro, meso en micro) schillen model van het vooraan toegevoegde hoofdstuk !      

Alles bij elkaar nog meer stof tot na denken dan voorheen, dus een aanrader !

Sjaak Evers
de Rijnlandse hand

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *