Socratische Gespreksvoering

Ik heb 3 x 1 dag training in Socratische Gespreksvoering achter de rug, een zeer waardevolle ontmoeting, waarvan ik graag hier kort verslag doe.

Dit jaar worden 3 trainingen verzorgd door Karel van Haaften en Tom Sengers, die zich verantwoordelijk voelen voor de inhoudelijke kwaliteit van de bijeenkomsten van het Socratisch Cafe Nederland, een community van maandelijkse avond gesprekken over fundamentele thema’s op een groeiend aantal plaatsen in Nederland, nog niet zo lang geleden ooit begonnen vanuit het Nieuwe Trivium.

De 6 deelnemers in deze training in het heel mooie Ontmoet Anna (van Miranda en Jos: het voormalige NS station) te Meerssen in Limburg: Maria, Jos, Jan, Kleis, Hester en ik, vormen met elkaar een mooi, divers en boeiend gezelschap, allemaal al enige ervaring met Socratische gesprekken.

Basis zijn vooral 2 boeken:
1. Vrije ruimte, PRAKTIJKBOEK Filosoferen in organisaties (gebaseerd op Vrije ruimte, Filosoferen in organisaties, Klassieke scholing voor de hedendaagse praktijk, beiden) van Jos Kessels, Erik Boers en Pieter Mostert.
Het boek bevat vele mooie oefeningen (met bijvoorbeeld ook criteria voor kernbegrippen in het Socratisch gesprek: goede vragen en goede voorbeelden), waarvan we er aantal gedaan hebben (Onopvallende moment, Ansichtkaart, Maxime). Overigens is er ook de Sluier van Schaamte oefening.
2. De socratische methode van Leonard Nelson.
De Duitse Leonard Nelson heeft het Westen vanaf het begin van de 20-ste eeuw opnieuw geinteresseerd gemaakt en gekregen in het Socratisch gesprek.

Aangeraden en aanrader want boeiend verder ook is: Socrates op de markt, filosofie in bedrijf van Jos Kessels: Hoofdstuk 1. Socratisch gesprek en leren in organisaties. Over de kunst en de noodzaak van de dialoog.
Boeiend en informatief vind ik bijvoorbeeld: Eeuwenlang vormden deze twee zogenaamde ‘vrije kunsten’ (retorica en dialectica) een centraal onderdeel van elk studie- en onderzoeksprogramma, totdat ze door de opkomst van de moderne wetenschap in onbruik raakten. Sinds die tijd zijn zij als methode van kennisverwerving vervangen door empirisch onderzoek en de vorming van wiskundig onderbouwde theorieen.

Tom zijn definitie van het Socratisch gesprek vind ik helder: het gaat om op een gestructureerde manier gezamenlijk  een fundamentele vraag onderzoeken. Kern van de structuur is dat je terug gaat naar en bouwt op de persoonlijke ervaring van de deelnemers. Je leert dus niet door lezingen, presentaties of uit boeken en wat al dies meer zei.

De basis-zandlopergespreksstructuur is (het is aan gespreksleider en groep om structuur ‘op maat’ te maken):
1. onderwerpen/thema’s inventariseren/verkennen en er als groep een kiezen (in de training hadden we bijv. samenwerken, echte liefde). Het is ook mogelijk dat de gespreksleider van tevoren het onderwerp van onderzoek heeft bepaald of bepaalt
2. vragen van deelnemers inventariseren/verkennen en als groep de onderzoeksvraag kiezen en formuleren
3. voorbeelden/ervaringen inventariseren/verkennen en er een kiezen
4. het gekozen voorbeeld verhelderen, uitdiepen
5. het zgn. ‘hittepunt’, het kernmoment formuleren, het precieze moment kiezen waarop de kern van de zaak aan de orde is
6. voorbeeldbrenger formuleert wat hij of zij op het hittepunt t.a.v. de vraag: doet, voelt en denkt
7. vervolgens verplaatsen de overige deelnemers aan het gesprek zich in de voorbeeldbrenger en brengen wat zij dan: doen, voelen en denken, + wat hun antwoord op de onderzoeksvraag is
8. vervolgens stellen we verdiepende vragen naar overtuigingen en principes achter het antwoord van ieder deelnemer, in termen van Plato’s Mythe van de Grot: we draaien ons om naar het vuur/de zon (we onderzoeken ‘ons paradigma’).
9. vervolgens is het woord terug naar de voorbeeldgever, is aan de orde wat het hem brengt, leert, etc
10. Een klassieke (refererend naar de Klassieke oudheid en naar naar iets wat ‘gebruikelijk’ is) afsluiting is de slag naar de 4 zgn. kardinale deugden en de vraag te beantwoorden wat het antwoord op de vraag vergt, qua
– moed (moet je over een drempel heen of zo)
– maat (moet je dingen loslaten, uit handen geven)
– rechtvaardigheid (gun je alles en ieder zijn eigen deel en zo
– (kosmische) wijsheid (moet je het geheel in verband zien bijv.).

De gespreksleider moet toch met name konkludeer ik vooral op 2 dingen letten:
– de inhoudelijke verbinding tussen de stappen in het gesprek: onderwerp, vraag, voorbeeld, hittepunt, antwoorden, overtuigingen en principes
– de verbinding van de voorbeeldgever met het gesprek 

Mijn ervaring heeft me geleerd: het kost wat tijd (het gaat ‘slow’. zeggen we dan), maar het levert verrassend prachtige inzichten op.Deze training leert mij ook weer dat er inderdaad prachtige dingen in onze cultuurgeschiedenis zitten !

Merthode is wat mij betreft hartstikke Rijnlands: team neemt de tijd om te onderzoeken en te leren op basis van eigen ervaring. Het heeft op zijn minst (ook in mijn beleving) trekken van eerste hands kennis productie.

Veel dank aan collega-deelnemers en trainers Karel en Tom, die beiden bij de DeLimes Zuid bijeenkomst van morgen 9 juli zullen zijn, als we een dilemma van de algemeen directeur van de Rabobank van Helmond o.l.v. Erik Boers van het Nieuwe Trivium socratisch gaan onderzoeken …

Dit vind je misschien ook leuk...

1 reactie

  1. Miranda Kester schreef:

    Dag Sjaak,

    Zeer bedankt voor de mooie vermelding van ontmoet anna in jouw blog!

    Met hartelijke groet,
    Miranda Kester

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *