Rijnland opnieuw uitvinden

Medezeggenschap helpt bij inperken van superkapitalisme dat tot crisis heeft geleid
Mariëtte Hamer en Paul Kalma, in het FD van vandaag

De financiële crisis die in het bijzonder de Amerikaanse economie teistert, heeft haar eigen oorzaken en achtergronden. Maar ze staat niet los van de opmars in de afgelopen kwart eeuw, wereldwijd, van een kortzichtig en hardhandig aandeelhouderskapitalisme. Het heeft de hebzucht tot norm verheven en het aanzien van het kapitalisme, zoals Morris Tabaksblat recentelijk opmerkte, ernstig geschaad.
       Het evenwicht dat de socialemarkteconomie kenmerkte, zal hersteld moeten worden. De mogelijkheden daarvoor zijn aanwezig, ook op nationaal niveau, en dienen de komende tijd beter te worden benut.
       Uiteraard heeft, na de dramatische gebeurtenissen van de afgelopen weken, beheersing van de financiële crisis nu de hoogste prioriteit.
       Het kabinet handelt wat dat betreft adequaat. Het heeft ook gelijk wanneer het, te midden van alle verwarring en verontwaardiging, de nuances benadrukt. Dankzij strenger toezicht is de economische en financiële schade die in Europa is aangericht, minder groot dan in de Verenigde Staten. Ook zijn lang niet alle beleggingsmaatschappijen ‘opkopers’ en ‘slopers’ — zelfs als het om private equity gaat. En een beleid waarin sociaal houvast, economische vernieuwing en financiële degelijkheid samengaan, maakt ons land minder kwetsbaar op korte en lange termijn.
       Maar tegelijkertijd moeten we beseffen hoezeer de economie is veranderd; hoezeer de jacht op snel rendement is gaan overheersen. Permanente reorganisatie, ‘verschulding’, superdividenden: ze reduceren werknemers tot een kostenpost en tasten het weerstandsvermogen van bedrijven aan — ook de gezonde.
       De ‘innovaties’ die nu de bankwereld ontredderen, konden floreren in een beurswaarde-economie. Speculanten gingen het fiscale stelsel misbruiken, net als de veranderde bestuursstructuur. De sterke uitbreiding van de zeggenschap van aandeelhouders, zonder echte tegenmacht in te bouwen, is een vergissing gebleken.
       Daarom moet de socialemarkteconomie terrein herwinnen, moet ‘Rijnland’ opnieuw worden uitgevonden. Daartoe heeft de Partij van de Arbeid bij de algemene beschouwingen drie voorstellen gedaan.
       Om te beginnen dient de aftrekbaarheid van schulden voor speculatieve doeleinden, net als het interne geschuif met winsten door multinationals, zo veel mogelijk te worden beperkt. In het verlengde daarvan zou — ook in Europees verband — moeten worden besproken hoe geduldig kapitaal bevorderd en flitskapitaal ontmoedigd kan worden.
       Het huidige fiscale stelsel, stelden de hoogleraren Boot en Cools vorig jaar al vast, ‘geeft de verkeerde prikkels’.
       In de tweede plaats dient het verstoorde evenwicht in het bestuur van grote bedrijven te worden hersteld. Met de vakbeweging is de PvdA van mening dat in elke grotere beursgenoteerde onderneming onafhankelijk intern toezicht door een raad van commissarissen verplicht zou moeten zijn. Die raad, samengesteld op basis van een profiel dat kwaliteit en diversiteit waarborgt, zou alle belangrijke bestuursbesluiten moeten goedkeuren. De plannen van het kabinet om de toepassing van geïntegreerd bestuur naar Angelsaksisch model (‘one-tier board’) te vergemakkelijken, staan daarmee op gespannen voet.
       En ten slotte moet, in hetzelfde kader, de positie van werknemers in het ondernemingsbestuur worden versterkt. Het kabinet sloeg de spijker op z’n kop toen het vorig jaar vaststelde dat er voor hen in de regels die het Nederlandse bedrijfsleven zichzelf heeft opgelegd (de code-Tabaksblat) geen enkele plaats is ingeruimd.
       Het kabinet vroeg aan de Sociaal-Economische Raad advies over de wenselijkheid van een grotere betrokkenheid van werknemers bij fusies en overnames en bij andere belangrijke bedrijfsbeslissingen. Helaas kwam de SER met een verdeeld advies, langs de al jarenlang bekende lijnen. Wat ons betreft mag het kabinet nu een steviger stap zetten. Een spreekrecht voor de ondernemingsraad op aandeelhoudersvergaderingen, zoals het regeerakkoord vermeldt, zet onder de huidige verhoudingen weinig zoden aan de dijk.
       Wij pleiten ervoor dat het kabinet het debat opent over een instemmingsrecht van de ondernemingsraad bij fusies en dergelijke en bij een dreigend ontslag van de raad van commissarissen. Alleen dit soort ‘hardere’ medezeggenschap, in combinatie met meer grensoverschrijdende rechten op dit terrein, helpt het superkapitalisme serieus inperken, ‘There Are Real Alternatives’, schrijft het kabinet in de miljoenennota. De globalisering maakt de wereld niet plat. Er is ruimte om aan de eigen economische en sociale prioriteiten voorrang te blijven geven — internationaal, maar ook nationaal.
       Dat zijn ware woorden, maar hopelijk niet vrijblijvend. De in ons land inmiddels weer alom onderschreven opvatting dat ondernemingen ‘economische waarde op lange termijn’ creëren en ‘een samenwerkingsverband van meerdere stakeholders’ vormen, moet nodig een concrete vertaling krijgen.
       In het besef van wat er op het spel staat en geïnspireerd door de traditie die Nederland heeft hoog te houden.

Mariëtte Hamer is voorzitter van de fractie van de Partij van de Arbeid in de Tweede Kamer. Paul Kalma is lid van de PvdAfractie.

Dit vind je misschien ook leuk...

2 reacties

  1. Koen Krikke schreef:

    Nou, dat is ronkende taal! Afrondend met ‘Dat zij ware woorden’. Maar welke woorden worden dan precies bedoeld? En op wiens gezag?
    En ligt de oorzaak van de crisis niet primair in de VS?

    Superkapitalisme wordt als oorzaak aangewezen. Maar is mogelijk eerder een gevolg. Of misschien slechts een symptoom. Rakere verwijzingen naar de oorzaken staan in het ‘De grote gokmachine is kapot’. Zoals:
    – Amerikanen zijn verslaafd aan geld uitgeven;
    – het spaarquotum zweeft in de VS al jaren rond de 0;
    – “6% zei de adviseur, maar niet dat het variabel was…”
    – adviseurs zijn klanten ‘vergeten’ omdat geld verdienen en commissie belangrijker was
    – het lezen van de kleine (?) lettertjes is de verantwoordelijkheid van de klant;
    en als laatste:
    voormalige kleuterleidsters die op gezag van de makelaar beweren dat het alleen maar omhoog kan met de huizenprijzen

    Mogelijk worden goede maatregelen voorgesteld. Maar de relatie met superkapitalisme blijft vaag. Laten we eerst eens kijken wat er in nederland mis is. Want de hierboven aangehaalde problemen lijken wel wat op misstanden rond de woekerpolissen volgens mij.

  2. Sjaak Evers schreef:

    Wat mij betreft staat Superkapitalisme wel voor wat er mis is. Ik zou zeggen: doorgeslagen kapitalisme, waarbij de verhoudingen volledig zoek zijn. Een van de ‘stakeholders’, de aandeelhouder is vreselijk gaan domineren. Diens belang en de daaraan gekoppelde inzichten, benaderingen en tools zijn helaas doorgedrongen tot in de haarvaten van de samenleving, zonder dat oorsprong en de toepasbaarheid ervan daarin nog duidelijk is….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *