Op naar Slow Government?

Na een korte maar hevige analyse trekt de Vries de conclusie dat het de afgelopen weken in het coa conflict in het streekvervoer eigenlijk helemaal niet gaat om zaken als loonsverhogingen en dienstregelingen. Nee, zegt de Vries, dit conflict is een symptoom van een door de jaren heen door de overheid zelf gecreëerde situatie; door het opleggen van onvoorspelbare regel- en stelselwijzigingen en ongewenste overheidsbemoeienis in de beprijzing (wat nou vrije markt?) is het ondernemingsklimaat in de sector grondig verziekt. De kop in de Volkskrant van zaterdag 7 juni loog er niet om: De Vries: ‘Overheid onbetrouwbaar’. Klaas de Vries als onvervalste klokkenluider! Deze ongekende mate van zelfreflectie vanuit de regio Den Haag zal voor de meeste mensen wel even wennen zijn na al die jaren van eenrichtingscommunicatie. Er is dus nog hoop voor alle verpleegkundigen, verzorgenden, verzorgingshuisdirecteuren, docenten, hoge school bestuurders, mantelzorgen, ouders met kinderen, allochtonen, zieken, afgekeurden, ouderen en jongen, kortom voor alle Nederlanders die in de afgelopen jaren eveneens met diezelfde onbetrouwbare overheid te maken hebben gehad.

Maar de kloeke conclusies van de Vries verliezen snel hun glans wanneer hij suggereert dat de overheid de opgelegde bezuinigingen zou moeten ‘ heroverwegen’ en een tijdelijke korting op de dieselaccijns voor de busbedrijven moet invoeren. Terugkomen op afspraken of de een wel en de ander geen kadootje geven getuigt wederom van onbetrouwbaarheid en is dus meer van hetzelfde. Het knietje in het kruis van staatssecretaris Huizinga (‘zij hield de prijsverhoging tegen’) is echt onder de gordel, een staatssecretaris die buigt voor de politieke wil van de Tweede Kamer doet gewoon haar werk, toch? Maar nog veel erger: in het zicht van het lege doel lukt het de Vries niet zijn mooi opgezette aanval af te ronden door zijn analyse naar een dieper niveau te trekken via de hamvraag: Waarom is de overheid eigenlijk onbetrouwbaar?

Bestaat de overheid soms uit allemaal domme en volgevreten mensen daar in Den Haag? Zijn ze erop uit om ons allemaal over de kling te jagen? Willen ze alleen maar ons dwarszitten, pesten, treiteren, sarren? Welnee, natuurlijk niet. Net als overal elders bestaat de overheid voor 98% uit goedwillende en goedbedoelende mensen die, elk vanuit hun eigen perspectief, heus het beste met ons en Nederland voor hebben. Echte in-en-in slechterikken zie je toch zelfden, op z’n ergst lopen er een paar aperte dommerikken (onbewust onbekwamen) tussendoor die het soms voor de rest dreigen te verpesten.

Het echte probleem zit ‘m niet (zoals zo vaak) in de mensen zelf of in hun intenties maar veel meer in het systeem waarin zij functioneren en van de spelregels die daar van uit gaan. In het geval van de overheid is dat het dogma van de (zogenaamde) open democratie in dit tijdperk van informatieverzadiging. Elke vier jaar met een andere ‘directie’ het multi-functionele en hoog-complexe ‘bedrijf’ Nederland aansturen begint echt onbegonnen werk te worden. Daarbij is het een bizar fenomeen dat de ‘directieleden’ over geen enkel ander talent hoeven te beschikken dan de overtuigingskracht naar anderen toe om hen te benoemen als afgevaardigde. Alles meer is mooi meegenomen maar niet strikt vereist. Tel daarbij op het feit dat het niet echt mogelijk is om een verstandig meerjarenbeleidsplan op te stellen met al die wisselingen, de volgende ‘directie’ gooit het immers zo weer overboord ‘op basis van voortschrijdend inzicht’, en de uitkomst zal niet verrassen: chaos, zwalkend beleid, ‘heroverwegingen’, onderlinge spanningen, ad-hoc beleid, populisme onder invloed van de media (zie het een rijgsnoer aan spoeddebatten), natuurlijk resulterend in de beruchte toenemende verwijdering tussen burger en overheid. Het is overigens exact hetzelfde verschijnsel als bij ‘echte’ bedrijven waarbij directies om de haverklap wisselen en waarbij het korte termijn geheugen evenredig is aan de kortzichtigheid waarmee directies van functie naar functie manoeuvreren. Intussen wisselen op de ‘werkvloer’ cynisme en onverschilligheid elkaar af en sluimert de boosheid en frustratie, wachtend op een gelegenheid om in alle hevigheid uit te barsten. In een wekenlange en euro’s verslindende staking om (relatieve) onbenullige meningsverschillen in het streekvervoer bijvoorbeeld …

Ik denk dat het tijd is om democratie als hét sturingsmodel voor onze samenleving eens grondig onder de lopen te nemen. En niet alleen omdat op het niveau van Nederland het democratisch korset meer en meer begint te knellen in plaats van te steunen, kijk eens op Europees niveau of (nog verder) op globaal niveau. Democratie werkt gewoon niet goed (genoeg) op grotere schaal binnen een almaar toenemende complexere samenleving. Laten we de onmacht doorbreken en stoppen met het doormodderen in een steeds smaller wordend kokerperspectief. Het is duidelijk dat we in als samenleving een overgang zitten waarbij we wel weten wat er niet werkt maar nog te weinig bezig zijn met wat wel zou kunnen werken.

Ik daag Klaas de Vries uit om zijn analyse af te maken en voorstellen te formuleren over nieuwe spelregels en principes die een betrouwbare overheid garanderen waarbinnen de ‘directieleden’ grondig kunnen werken aan langjarig en consistent beleid. Extra verzoek: als het even kan graag met diezelfde verfrissende voortvarendheid waarmee de vries nu zijn analyse binnen de vervoerssector startte én afrondde! Kom op Klaas, poeieren met die bal … !

Jacco Mokveld, Mokveld Management, www.mokveld-management.eu
Naar aanleiding van de Volkskrant, bijlage Economie, 7 juni 2008

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *